มาตรฐาน GACP คืออะไร สำคัญอย่างไรกับวัตถุดิบสมุนไพรไทย
作者 Thai Herbal Standard
วัตถุดิบสมุนไพรที่ดีไม่ได้เริ่มต้นที่โรงงาน แต่เริ่มตั้งแต่แปลงปลูก — GACP คือแนวทางที่ดูแลคุณภาพสมุนไพรตั้งแต่ต้นทาง ก่อนที่วัตถุดิบจะถูกส่งเข้าสู่กระบวนการผลิต บทความนี้ชวนทำความรู้จัก GACP และสิ่งที่เจ้าของแบรนด์ควรถามโรงงาน OEM เรื่องแหล่งวัตถุดิบ
1. GACP คืออะไร
GACP ย่อมาจาก Good Agricultural and Collection Practices หรือหลักเกณฑ์วิธีการที่ดีในการเพาะปลูกและเก็บเกี่ยวพืชสมุนไพร เป็นแนวทางที่องค์การอนามัยโลก (WHO) จัดทำขึ้นเพื่อดูแลคุณภาพสมุนไพรตั้งแต่ต้นทาง คือขั้นตอนก่อนที่วัตถุดิบจะถูกส่งเข้าสู่กระบวนการผลิตในโรงงาน ในประเทศไทยมีการนำแนวทางนี้มาปรับใช้ผ่านหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับสมุนไพรและเกษตรอินทรีย์ เพื่อยกระดับคุณภาพวัตถุดิบสมุนไพรไทยให้ตรวจสอบย้อนกลับได้
2. ต่างจาก GMP และ HACCP อย่างไร
หลายคนคุ้นเคยกับ GMP และ HACCP ซึ่งเป็นมาตรฐานที่ดูแลกระบวนการผลิตภายในโรงงาน ตั้งแต่วัตถุดิบเข้าสู่สายการผลิตจนถึงสินค้าสำเร็จรูป แต่ GACP ดูแลคนละช่วงเวลา คือก่อนหน้านั้น ได้แก่ การเลือกพื้นที่ปลูก การเพาะปลูก การเก็บเกี่ยว และการจัดเก็บเบื้องต้น ก่อนวัตถุดิบจะถูกส่งต่อเข้าสู่โรงงานที่มี GMP/HACCP ดูแลต่อ
พูดง่ายๆ คือ GACP ดูแลว่าวัตถุดิบสมุนไพรที่ได้มาสะอาดและปลอดภัยตั้งแต่แปลงปลูก ส่วน GMP/HACCP ดูแลว่ากระบวนการแปรรูปวัตถุดิบนั้นให้เป็นผลิตภัณฑ์สะอาดและปลอดภัย สองมาตรฐานนี้ต่อกันเป็นห่วงโซ่คุณภาพตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ไม่ใช่มาตรฐานเดียวกันหรือใช้แทนกันได้
3. ประเด็นหลักที่แนวทาง GACP ครอบคลุม
- แหล่งปลูก ต้องไม่ปนเปื้อนจากสารเคมีตกค้าง โลหะหนัก หรือมลพิษจากบริเวณใกล้เคียง
- สายพันธุ์และการระบุชนิดพืช ต้องระบุชนิดและสายพันธุ์ที่ถูกต้อง ป้องกันการปนพืชชนิดอื่นที่หน้าตาคล้ายกัน
- ช่วงเวลาเก็บเกี่ยว พืชสมุนไพรแต่ละชนิดมีช่วงเวลาที่สารสำคัญเข้มข้นที่สุดต่างกัน
- วิธีเก็บเกี่ยวและวิธีจัดเก็บหลังเก็บเกี่ยว ป้องกันความชื้น เชื้อรา และการปนเปื้อนระหว่างขนส่งจากแปลงมาโรงงาน
- การบันทึกและตรวจสอบย้อนกลับ รู้ได้ว่าวัตถุดิบล็อตหนึ่งมาจากแปลงไหน เก็บเกี่ยววันใด
4. สิ่งที่เจ้าของแบรนด์ควรถามโรงงาน OEM เรื่องแหล่งวัตถุดิบ
ก่อนเลือกโรงงานผลิต วัตถุดิบต้นทางเป็นเรื่องที่มักถูกมองข้าม เพราะเจ้าของแบรนด์ส่วนใหญ่ให้ความสำคัญกับใบรับรองของโรงงาน (อย., GMP) เป็นหลัก แต่คำถามที่ควรถามเพิ่มเติมเกี่ยวกับต้นทางวัตถุดิบก็สำคัญไม่แพ้กัน
- วัตถุดิบมาจากแหล่งปลูกที่ตรวจสอบย้อนกลับได้หรือไม่
- มีการตรวจสารตกค้างหรือโลหะหนักในวัตถุดิบก่อนนำเข้าผลิตหรือไม่
- โรงงานมีระบบคัดแยกและบันทึกล็อตวัตถุดิบอย่างไร
- หากวัตถุดิบมีปัญหา (เช่น สารตกค้างเกินมาตรฐาน) โรงงานมีขั้นตอนจัดการอย่างไร
คำตอบของคำถามเหล่านี้บอกได้มากกว่าใบรับรองเพียงใบเดียว เพราะสะท้อนว่าโรงงานให้ความสำคัญกับคุณภาพตั้งแต่ต้นทางจริงหรือไม่ ไม่ใช่แค่ตอนแปรรูป
5. ห่วงโซ่คุณภาพที่ต่อกันตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ
องค์ความรู้เรื่องสมุนไพรที่สืบทอดมา ต้องมาพร้อมกับกระบวนการที่ตรวจสอบได้ในทุกขั้น ไม่ใช่แค่ขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่ง วัตถุดิบที่มาจากแหล่งที่ใส่ใจตั้งแต่การปลูก เมื่อเข้าสู่โรงงานที่มีมาตรฐานกระบวนการผลิตรองรับต่อ ก็ยิ่งเพิ่มความมั่นใจให้กับสินค้าปลายทางได้มากขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
โรงงาน OEM ทุกแห่งต้องใช้วัตถุดิบที่ผ่าน GACP หรือไม่
ยังไม่ใช่ข้อบังคับตามกฎหมายสำหรับผู้ผลิตทุกราย แต่เป็นแนวทางที่แนะนำเพื่อยกระดับคุณภาพวัตถุดิบตั้งแต่ต้นทาง เจ้าของแบรนด์ที่ให้ความสำคัญกับคุณภาพวัตถุดิบควรสอบถามโรงงานโดยตรงว่ามีนโยบายเรื่องแหล่งที่มาของวัตถุดิบอย่างไร
ถ้าวัตถุดิบไม่ได้มาจากแปลงที่ผ่าน GACP แปลว่าคุณภาพไม่ดีใช่หรือไม่
ไม่จำเป็นเสมอไป แต่การมีระบบตรวจสอบย้อนกลับและการตรวจสารตกค้างอย่างสม่ำเสมอ คือสิ่งที่ช่วยยืนยันคุณภาพได้ชัดเจนกว่าการอ้างชื่อมาตรฐานเพียงอย่างเดียว
เจ้าของแบรนด์ใหม่ควรเริ่มถามเรื่องนี้ตอนไหน
ควรถามตั้งแต่ขั้นตอนคุยรายละเอียดกับโรงงาน OEM ก่อนตัดสินใจผลิต เพื่อให้เข้าใจที่มาของวัตถุดิบตั้งแต่ต้น ไม่ใช่มาถามหลังผลิตไปแล้ว
ติดต่อทีมงาน
โทร 085-742-6940 หรือ 080-196-6586 · อีเมล thaiherbalstandard@gmail.com หรือ thaiherbal.ths@gmail.com · Facebook และ LINE ของ Thai Herbal Standard
