ข้อความโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพร: พูดอะไรได้ พูดอะไรไม่ได้ตามกฎหมาย

เจ้าของแบรนด์สมุนไพรหลายคนเตรียมสูตร บรรจุภัณฑ์ และช่องทางขายไว้พร้อมแล้ว แต่มาสะดุดตอนนั่งเขียนข้อความโฆษณา เพราะคำที่ฟังดูเป็นธรรมชาติอย่าง "ช่วยรักษา" หรือ "หายขาด" กลับเป็นคำที่ใช้ไม่ได้ตามกฎหมาย หากสรรพคุณนั้นยังไม่ได้ขึ้นทะเบียนไว้กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง บทความนี้พาไปดูเส้นแบ่งที่เจ้าของแบรนด์ควรรู้ไว้ก่อนเริ่มเขียนคำโฆษณาให้กับสินค้าของตัวเอง

1. ทำไมข้อความโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพรถึงถูกควบคุมเข้มกว่าสินค้าทั่วไป

ผลิตภัณฑ์สมุนไพรอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) ทั้งตัวผลิตภัณฑ์และข้อความที่ใช้โฆษณา เหตุผลคือผู้บริโภคมักตัดสินใจซื้อจากสิ่งที่โฆษณาบอก มากกว่าจะไปตรวจสอบเอกสารทางเทคนิคเอง กฎหมายจึงกำหนดให้ข้อความโฆษณาต้องตรงกับสรรพคุณที่ขึ้นทะเบียนไว้จริงเท่านั้น ไม่ใช่สิ่งที่แบรนด์อยากสื่อสารเพื่อให้ขายดีขึ้น

2. คำที่มักเป็นปัญหา ถ้าใช้โดยไม่มีสิทธิ์รองรับ

• คำที่สื่อว่า "รักษา" "หายขาด" หรือ "ทดแทนการรักษาทางการแพทย์" — เป็นกลุ่มคำที่เสี่ยงที่สุด เพราะเป็นการอ้างสรรพคุณระดับยา ซึ่งผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร/สมุนไพรทั่วไปไม่มีสิทธิ์กล่าวอ้าง
• การเปรียบเทียบสรรพคุณกับยาแผนปัจจุบัน หรือบอกว่า "ดีกว่ายา" "ไม่ต้องพึ่งหมออีกต่อไป"
• การนำคำรับรองจากผู้ใช้ (testimonial) ที่เล่าถึงอาการป่วยเฉพาะและผลลัพธ์การหายจากโรคมาเผยแพร่ต่อ แม้เป็นเรื่องจริงที่ลูกค้าเล่าเอง ก็ยังถือเป็นการโฆษณาสรรพคุณที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนอยู่ดี
• คำเหมารวมแบบ "ปลอดภัย 100%" หรือ "ไม่มีผลข้างเคียง" โดยไม่มีข้อมูลรองรับเป็นรายผลิตภัณฑ์

3. คำที่ใช้ได้ ถ้าตรงกับสิ่งที่ขึ้นทะเบียนไว้จริง

สรรพคุณที่นำมาใช้โฆษณาได้ ต้องตรงกับสิ่งที่ขึ้นทะเบียนไว้กับ อย. เป็นรายผลิตภัณฑ์เท่านั้น ไม่ใช่สรรพคุณทั่วไปของสมุนไพรชนิดนั้นตามตำรา เพราะแม้สมุนไพรชนิดหนึ่งจะมีข้อมูลทางวิชาการหลายด้าน แต่สิ่งที่โฆษณาได้จริงคือสิ่งที่ผลิตภัณฑ์รุ่นนั้นได้รับอนุมัติไว้เท่านั้น การเช็คเอกสารขึ้นทะเบียนก่อนเขียนคำโฆษณาทุกครั้ง จึงเป็นขั้นตอนที่ข้ามไม่ได้

4. ขั้นตอนที่ควรทำก่อนปล่อยข้อความโฆษณาออกสู่สาธารณะ

ผลิตภัณฑ์บางประเภทต้องขอ "ใบอนุญาตโฆษณา" แยกต่างหากจากการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์ ก่อนเผยแพร่ข้อความโฆษณาในสื่อทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็นเว็บไซต์ โซเชียลมีเดีย หรือป้ายหน้าร้าน ควรตรวจสอบให้แน่ใจว่าข้อความที่จะใช้ผ่านขั้นตอนนี้แล้ว ก่อนเริ่มเผยแพร่จริง เพราะการแก้ไขข้อความหลังเผยแพร่ไปแล้วไม่ได้ลบความเสี่ยงที่เกิดขึ้นระหว่างที่โฆษณานั้นยังอยู่

5. เมื่อไม่แน่ใจ ควรทำอย่างไร

หากไม่แน่ใจว่าข้อความที่เขียนไว้เข้าข่ายกล่าวอ้างสรรพคุณเกินขอบเขตหรือไม่ ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายโฆษณาผลิตภัณฑ์สุขภาพโดยตรง หรือคุยกับโรงงาน OEM ที่มีประสบการณ์ผ่านกระบวนการขึ้นทะเบียนและขอใบอนุญาตโฆษณามาก่อน จะช่วยให้เห็นภาพว่าข้อความแบบไหนใช้ได้จริงกับผลิตภัณฑ์ที่กำลังจะวางขาย แทนที่จะเดาเองแล้วต้องแก้ไขภายหลัง

คำถามที่พบบ่อย

ถ้าเขียนแค่ "บำรุงร่างกาย" ผิดกฎหมายหรือไม่
ขึ้นอยู่กับว่าสรรพคุณนั้นตรงกับที่ขึ้นทะเบียนไว้กับผลิตภัณฑ์ตัวนั้นหรือไม่ ไม่มีคำตอบตายตัวเดียวสำหรับทุกผลิตภัณฑ์ ควรตรวจสอบเป็นรายผลิตภัณฑ์ก่อนใช้คำใดๆ ในการโฆษณา

นำรีวิวจากลูกค้าจริงมาใช้ในโฆษณาได้หรือไม่
ต้องระวังไม่ให้รีวิวที่นำมาใช้สื่อถึงสรรพคุณรักษาโรคที่ไม่ได้ขึ้นทะเบียนไว้ แม้เป็นคำพูดจริงของลูกค้าก็ตาม เพราะกฎหมายมองที่เนื้อหาที่เผยแพร่ ไม่ใช่ที่มาของคำพูด

ใครเป็นผู้ตรวจสอบว่าข้อความโฆษณาผ่านหรือไม่
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เป็นผู้กำกับดูแลเรื่องนี้ ผลิตภัณฑ์บางประเภทต้องขอใบอนุญาตโฆษณาก่อนเผยแพร่ ควรตรวจสอบข้อกำหนดที่ตรงกับผลิตภัณฑ์ของตัวเองโดยตรง

ติดต่อทีมงาน

โทร 085-742-6940 หรือ 080-196-6586 · อีเมล thaiherbalstandard@gmail.com หรือ thaiherbal.ths@gmail.com · Facebook และ LINE ของ Thai Herbal Standard